قطعی اینترنت در ایران، چگونه متا را 170 میلیارد دلار متضرر کرد؟
به گزارش مهندس وب، در ماجرای کاهش ارزش سهام متا به سبب قطعی اینترنت در ایران، به وضوح میتوان دریافت که «کلیک» یک کاربر در تهران، پیوند ناگسستنی با «دلار» یک سرمایه گذار در نیویورک دارد.
غزال زیاری- در حالی که تار و پود اقتصاد جهانی با رشته های نامرئی اینترنت به هم گره خورده، منطقی است که پیامد هرگونه قطعی و تزلزل در اینترنت، فراتر از مرزهای جغرافیایی کشورها باشد.
گزارش مالی سه ماهه اول سال ۲۰۲۶ شرکت متا، مالک پلت فرم های اینستاگرام، واتس اپ و فیسبوک، به وضوح نشان میدهد که تصمیم های سیاسی و امنیتی در یک نقطه از جهان، چه طور می تواند میلیاردها دلار از ارزش بازار یک غول فناوری را تبخیر کند. در این گزارش می خواهیم تا به انتها دوران رشد بی وقفه رسانه های اجتماعی در سایه پدیده ای به نام اینترنت چندپاره یا قطعی اینترنت بپردازیم.
گزارش مالی متا در سه ماهه اول ۲۰۲۶: فراتر از اعداد
ت متا در واپسین روزهای آوریل، آمار عملکردش در سه ماهه اول سال میلادی ۲۰۲۶ را عرضه کرد.
گرچه این آمار در نگاه اول، خیره کننده بود و درآمد کل ۵۶.۳۱ میلیارد دلاری این شرکت که نشان دهنده رشد ۳۳ درصدی نسبت به سال قبل است، به شدت جلب توجه می کرد؛ اما در بطن آن، نشانه هایی از یک بحران عمیق دیده می شد که سرمایه گذاران را به شدت نگران کرد.
تضاد میان درآمد و رشد کاربر
کی از کلیدی ترین شاخص هایی که وال استریت برای ارزیابی سلامت شرکت های فناوری مدنظر می گیرد، استفاده تعداد کاربران فعال روزانه (DAP) است. برای نخستین بار در تاریخ متا (به عنوان یک مجموعه از اپلیکیشن ها)، در این بازه سه ماهه، این شاخص کاهش شایان توجهی داشت و تعداد کاربران فعال روزانه به ۳.۵۶ میلیارد نفر رسید که گرچه نسبت به سال قبل ۴% رشد داشت، اما در مقایسه با سه ماهه چهارم سال ۲۰۲۵، با افتی ۵ درصدی همراه بود.
مدیران متا از دو عامل اصلی برای این کاهش نام بردند: اختلالات گسترده اینترنت در ایران و محدودیت های دسترسی به واتس اپ در روسیه.
این نشان دهنده آنست که ثبات آمارهای جهانی یک شرکت چندملیتی تا چه اندازه به پایداری زیرساخت های اینترنتی در بازارهای منطقه ای وابسته است. سود خالص ۲۶.۸ میلیارد دلاری متا در این دوره، در واقع شامل یک مزیت مالیاتی یک باره ۸ میلیارد دلاری بود که ناشی از اجرای اصلاحات مالیاتی دولت ترامپ در مورد هزینه های پژوهش و توسعه است. بدون این مزیت، سود حقیقی شرکت بمراتب کمتر از این ها نشان می داد. این تفاوت همراه با کاهش تعداد کاربران، موجب شد که سهام متا در معاملات (بعد از بسته شدن بازار) بین ۷ تا ۱۰% سقوط کرده و حدود ۱۷۰ میلیارد دلار از ارزش بازار این شرکت در یک شب نابود شود.
ایران و روسیه: دو وزنه سنگین
حلیل گزارش های متا نشان میدهد که اختلال اینترنت در ایران تنها یک نوسان ساده نبوده و کاهش ۵ درصدی کاربران فعال روزانه، معادل از دست دادن حدود ۱۹۰ میلیون کاربر فعال در سطح جهان در عرض سه ماه است. باآنکه تمام این عدد در ارتباط با ایران نیست، اما ترکیب آن با محدودیت های روسیه، تاثیر مخربی بر آمارهای تجمعی پلت فرم های متا داشته است. این در حالیست که از اواخر فوریه سال ۲۰۲۶، دسترسی کاربران ایرانی به اینترنت بین المللی قطع شده و این روند پس از گذشت بالاتر از دو ماه همچنان ادامه دارد.
سوزان لی، مدیر مالی متا، یادآوری کرده که اگر اختلالات ایران و روسیه نبود، تعداد کاربران فعال روزانه به روند رو به رشدی می داشت و همین نشان دهنده اهمیت استراتژیک کاربران خاورمیانه برای غول های سیلیکون ولی است.
تأثیر کاهش کاربر بر درآمدهای تبلیغاتی
ختلال در اینترنت یک کشور، تنها منجر به کاهش تعداد کاربران نمی شود و چرخه درآمد زایی شرکت ها را هم مختل می کند. بر اساس گزارش متا، با شروع درگیری ها در خاورمیانه، هزینه های تبلیغاتی در منطقه به شدت کم شد تا حدی که اثرات جانبی اش در بازارهای اروپا و آمریکا هم مشاهده شد.
منطقه جغرافیایی
تأثیر بر رشد کاربر (Q۱ ۲۰۲۶)
علت اصلی اختلال
پلتفرم های تحت تأثیر
ایران
کاهش شدید و ناگهانی
اختلالات سراسری اینترنت و جنگ
اینستاگرام، واتس اپ، فیس بوک
روسیه
کاهش مستمر
محدودیت های دولتی بر واتس اپ
واتس اپ
خاورمیانه (سایر مناطق)
کاهش تقاضای تبلیغاتی
عدم اطمینان اقتصادی ناشی از تنش ها
کل خانواده اپلیکیشن ها
آیا این نخستین بار است که قطعی اینترنت وال استریت را می لرزاند؟
حالا این بحث مطرح می شود که پیش ازاین هم سابقه داشته که قطعی اینترنت در یک کشور، آمارهای جهانی یک شرکت بزرگ را جابه جا کند؟ پاسخ مثبت است، اما باید بدانیم که مقیاس تأثیرگذاری در سال ۲۰۲۶ بی سابقه بوده است.
هند: پیشتاز جهانی خاموشی های دیجیتال
هند سال هاست که رکورددار بیشترین تعداد قطعی اینترنت در جهان است. در سال ۲۰۲۰، هند با ۹۳ مورد قطعی اینترنت، خسارتی معادل ۲.۸ میلیارد دلار به اقتصاد خود وارد کرد.
در ایالت جامو و کشمیر، اینترنت به مدت ۲۱۳ روز قطع بود که به عنوان طولانی ترین قطعی در یک دموکراسی ثبت شده است. باآنکه این قطعی ها منطقه ای بودند، اما به علت جمعیت بالای کاربران هندی، شرکت هایی مثل فیسبوک و واتس اپ بارها در گزارش های سالانه شان به «ریسک های نظارتی و اختلالات دسترسی در هند» به عنوان عاملی برای نوسان در رشد کاربر اشاره کرده اند.
میانمار ۲۰۲۱: سقوط درآمدهای فیس بوک
پس از کودتای نظامی میانمار در فوریه ۲۰۲۱، ارتش دسترسی به اینترنت و رسانه های اجتماعی را مسدود کرد. این اقدام منجر به خسارت ۲.۸ میلیارد دلاری به اقتصاد میانمار شده و شرکت مخابراتی تلنور مجبور شد با ضرر ۷۸۳ میلیون دلاری از این بازار بیرون رود.
فیس بوک هم که پلت فرم اصلی ارتباطی در میانمار بود، روزانه بالاتر از ۱.۲ میلیون دلار درآمد تبلیغاتی را در این کشور از دست داد.
روسیه ۲۰۲۲-۲۰۲۵: گران ترین سانسور تاریخ
با آغاز جنگ روسیه و اوکراین در سال ۲۰۲۲، روسیه گسترده ترین سیستم فیلترینگ و قطعی اینترنت را ضد پلت فرم های غربی اعمال کرد. در سال ۲۰۲۲، هزینه اقتصادی این اقدامات برای روسیه ۲۱.۵۹ میلیارد دلار برآورد شد. تا سال ۲۰۲۵، روسیه همچنان با ۱۱.۹ میلیارد دلار خسارت، رتبه اول جهانی را در هزینه خاموشی های اینترنتی حفظ کرد.
انسداد دائمی اینستاگرام و فیسبوک در روسیه موجب شد میلیونها کاربر از آمارهای رسمی متا بیرون بروند، اما از آنجائیکه این اتفاق کم کم رخ داد، شوکی ناگهانی مثل آن چه در گزارش ۲۰۲۶ دیدیم، به وجود نیامد.
سال
کشور
دلیل قطعی
هزینه اقتصادی / تاثیر بر پلتفرم
سری لانکا
شورش های خشونت آمیز
خسارت ۳۰ میلیون دلاری و افت فعالیت پلت فرم ها
عراق
اعتراضات سیاسی
خسارت ۲.۳ میلیارد دلاری
هند
امتحانات و اعتراضات
خسارت ۲.۸ میلیارد دلاری؛ بیشترین تعداد قطعی
میانمار
کودتای نظامی
خسارت ۲.۸ میلیارد دلاری و خروج شرکت های بزرگ
۲۰۲۲-۲۰۲۵
روسیه
جنگ روسیه و اوکراین
مجموعاً بالاتر از ۳۵ میلیارد دلار خسارت اقتصادی
چرا قطعی اینترنت برای متا کشنده است؟
برای یافتن جواب این سؤال، باید به مدل درآمدی شرکت های بزرگ نگاه نماییم. مدل تجاری متا بر طبق «اثر شبکه ای» است؛ یعنی ارزش پلت فرم با افزایش تعداد کاربران بصورت نمایی رشد می کند.
ابزار COST که توسط NetBlocks و Internet Society توسعه یافته، نشان میدهد که یک روز قطعی اینترنت در کشوری با سطح اتصال بالا، بطور میانگین خسارتی در حدود ۲۳.۶ میلیون دلار به ازای هر ۱۰ میلیون نفر جمعیت را به همراه دارد؛ پس در کشوری مثل ایران با جمعیت بالاتر از ۸۵ میلیون نفر و ضریب نفوذ بالای اینترنت، قطع کامل دسترسی می تواند روزانه خسارتی صدها میلیون دلاری را به چرخه اقتصاد دیجیتال وارد کند.
نکته جالب گزارش اخیر متا این است که باوجود کاهش تعداد کاربرها، هزینه های شرکت به شدت افزایش یافته؛ تا جایی که پیش بینی هزینه های سرمایه ای متا به ۱۲۵ تا ۱۴۵ میلیارد دلار افزایش پیدا کرده. دلیل این اتفاق، سرمایه گذاری سنگین در زیرساخت های هوش مصنوعی برای جبران افت دقت تبلیغات (ناشی از تغییرات حریم خصوصی اپل و کاهش داده های کاربران در مناطق تحت سانسور) است.
به بیانی دیگر حالا و در وضعیت فعلی، متا مجبور است تا برای هر دلار درآمد، هزینه بیشتری بپردازد؛ چون دسترسی اش به ترافیک ارگانیک کاربران در مناطقی مثل ایران قطع شده است.
ظهور اینترنت چندپاره و تهدید مدل جهانی
قطعی های مکرر در ایران، روسیه و هند، جهان را به سوی "Splinternet" (اینترنت چندپاره) سوق می دهد. در این مدل، اینترنت دیگر یک شبکه جهانی واحد نیست، بلکه به مجموعه ای از شبکه های ملی (مثل شبکه ملی اطلاعات در ایران) تبدیل گشته که توسط دولت ها کنترل می شوند. این مورد برای متا یک کابوس است، چونکه تمام زیرساخت هایش بر طبق جریان آزاد داده ها طراحی شده.
مکانیسم فیلترینگ / قطعی
تأثیر فنی بر اپلیکیشن
تأثیر اقتصادی بر متا
مسدودسازی IP/URL
عدم امکان اتصال مستقیم
ریزش ناگهانی کاربران فعال روزانه (DAP)
کاهش سرعت
عدم بارگذاری ویدیو و ریلز
کاهش زمان حضور کاربر و افت نمایش آگهی
DNS Hijacking
هدایت کاربر به صفحات جعلی
تخریب اعتماد کاربر و برند شرکت
قطع کامل
قطع کامل دسترسی دیجیتال
توقف کامل درآمد تبلیغاتی منطقه ای
ابعاد انسانی فراتر از وال استریت
گرچه این گزارش بر جنبه های مالی تمرکز دارد، اما نباید فراموش کرد که با ریزش کاربران فعال روزانه در رسانه های اجتماعی، دسترسی یک انسان به اطلاعات، آموزش، سلامت و معیشت قطع شده. گزارش های دیده بان حقوق بشر از هند نشان میدهد که قطعی اینترنت بیشترین صدمه را به جوامع فقیر و حاشیه نشین که برای دریافت جیره های غذایی و خدمات بانکی به سیستم های بیومتریک آنلاین وابسته اند، وارد میکند و در ایران هم هزاران کسب و کار کوچک که در بستر اینستاگرام فعالیت می کردند، با خطر ورشکستگی روبرو شده اند.
بر اساس گزارش های بین المللی، در سال ۲۰۲۵ بالاتر از ۷۹۸ میلیون نفر در سراسر دنیا تحت تاثیر قطعی های عمدی اینترنت قرارگرفته اند که این رقم علاوه بر بحران در دسترسی به اطلاعات، شرکت های فناوری را هم در خط مقدم یک دردسر بزرگ قرار داده است.
چشم انداز آینده
گزارش مالی سه ماهه اول ۲۰۲۶ شرکت متا، زنگ خطری جدی بود که نشان داد حتی غول پیکرترین شرکت های جهان هم در مقابل «سیاست های قطع دسترسی» مصون نیستند. سقوط ارزش سهام متا، واکنشی به این حقیقت تلخ بود که مدل رشد سنتی رسانه های اجتماعی به سقف خود رسیده و حالا عوامل ژئوپلیتیک، ترمز این حرکت را کشیده اند.
درنتیجه انتظار می رود که در آینده ای دور یا نزدیک، شرکت های بزرگ فناوری به سراغ موارد زیر بروند:
تنوع بخشی به زیرساخت ها: در جهت کاهش وابستگی به اینترنت آزاد جهانی بوسیله تکنولوژی هایی مثل اینترنت ماهواره ای یا سرورهای توزیع شده سرمایه گذاری در هوش مصنوعی: کسب درآمد بیش از طریق تبلیغات فوق هدفمند، با استفاده از مدلهای زبانی بزرگ حتی با تعداد کاربران کمتر پذیرش حقیقت جدید: آمادگی برای حذف احتمالی بخشهایی از جهان (مثل روسیه و شاید ایران) از نقشه رشد خود برای ممانعت از سقوط ارزش کل شرکت در اثر نوسانات احتمالی
درمجموع میتوان این طور جمع بندی کرد که در ماجرای سقوط ارزش سهام متا به علت قطعی اینترنت در ایران، "کلیک" یک کاربر در تهران، پیوند ناگسستنی با «دلار» یک سرمایه گذار در نیویورک دارد. این همان معنای حقیقی دهکده جهانی است؛ دهکده ای که حالا دیوارهای بلندی در آن کشیده شده است.
منابع: atmeta، statista، timesofindia، economictimes، lexlords
۲۲۷۲۲۷
خلاصه اینکه سود خالص ۲۶.۸ میلیارد دلاری متا در این نوبت، در حقیقت شامل یک مزیت مالیاتی یک باره ۸ میلیارد دلاری بود که ناشی از اجرای اصلاحات مالیاتی دولت ترامپ در مورد هزینه های پژوهش و توسعه است. سال کشور دلیل قطعی هزینه اقتصادی / تاثیر بر پلت فرم سری لانکا شورش های خشونت آمیز خسارت ۳۰ میلیون دلاری و افت فعالیت پلتفرم ها عراق اعتراضات سیاسی خسارت ۲.۳ میلیارد دلاری هند امتحانات و اعتراضات خسارت ۲.۸ میلیارد دلاری؛ بیشترین تعداد قطعی میانمار کودتای نظامی خسارت ۲.۸ میلیارد دلاری و خروج شرکت های بزرگ ۲۰۲۲-۲۰۲۵ روسیه جنگ روسیه و اوکراین مجموعاً بالاتر از ۳۵ میلیارد دلار خسارت اقتصادی چرا قطعی اینترنت برای متا کشنده است؟ ابزار COST که توسط NetBlocks و Internet Society توسعه یافته، نشان میدهد که یک روز قطعی اینترنت در کشوری با سطح اتصال بالا، به طور میانگین خسارتی در حدود ۲۳.۶ میلیون دلار به ازای هر ۱۰ میلیون نفر جمعیت را به همراه دارد؛ پس در کشوری مثل ایران با جمعیت بالاتر از ۸۵ میلیون نفر و ضریب نفوذ بالای اینترنت، قطع کامل دسترسی می تواند روزانه خسارتی صدها میلیون دلاری را به چرخه اقتصاد دیجیتال وارد کند.
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب